KÖMÜR KULLANIRKEN DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN ÖNLEMLER

Can Kaybını Önlemek, Enerji Tasarrufu Sağlamak ve Çevreyi Kirletmemek için Kömürü Doğru Yakmamız Gerekir

Türkiye'de, her yıl kış aylarında bir çok kişi sobalarda kömürün bilinçsizce yakılmasından zehirlenmektedir. Tüm uyarılara rağmen her yıl kömürden kaynaklanan zehirlenmeler ve yangınlarda ölenlerin sayısı artmaktadır. Ölümler kömürden olmayıp, sobaların yakılma yönteminin doğru bilinmemesi ya da ihmalkarlık/vurdum duymazlıktan kaynaklanmaktadır. Doğru yakılmayan sobada hangi kömür yakılırsa yakılsın zehirlenme olabilir. Soba alırken, kurarken ve yakarken bazı çok basit kurallara uyulması halinde bu tip üzücü olaylar yaşanmayacak/en az indirilecektir. Üzücü olaylarda suç, yüksek kalorili çevre dostu kömürlerde olmayıp yanlış soba yakma tekniği ve standart dışı soba kullanımından kaynaklanmaktadır. Sobadan can kaybını önlemek için üç hususa dikkat edilmesi şarttır: kaliteli yakıt seçmek, sobayı üsten yakmak ve sobanın hava alıcı yerlerini kapatmamak.

İthal kömür; yerli kömüre göre daha uzun süre yanarken, daha fazla ısı vermektedir. İthal kömür üsten yakılmaya uygundur. Sobayı alttan yakmak, kömür bitimine doğru üsten kürek kürek kömür ilavesiyle sürekli yanmayı sağlasa da doğru bir yakma tekniği değildir. Alttan yanan sobalarda yanıcı gazlar tamamen yakılmadan/eksik yanma çıkarlar, enerji kaybı fazla olur ve fazla duman çıkar. Alttan yakılan sobaların geceleri hava klapeleri/kapakları kapatılarak/kısılarak sobanın uzun süre yanmasının beklenmesi zehirlenmelere davetiye çıkarmaktır.

Alta kömür ve üstüne çıta koyularak üsten yakılan sobalar yaklaşık %20 yakıt tasarrufu sağlar, bacadan daha az duman çıkışını sağlayarak çevreyi daha az kirletir ve en önemlisi zehirlenme riskini en aza indirir. Üsten yakılan sobalar da yanmanın kesintili olması ve üsten kömür ilavesinin kesinlikle yapılmaması kullanımı biraz zahmetli yapsa da uçucu gazların ısıtılması ve daha fazla yakılması, az duman çıkması ve yanma veriminin yüksek olması gibi avantajlara sahiptir.

Kömür kalorifer kazanlarında yakılırken de yana (sağa/sola) yastıklama yöntemi ile yakılmalıdır. Yeni kömür, gaz çıkış tarafına (arka) atılmamalıdır. Yeni kömür hem rasgele hem de kor halinde yanan kömürün hava almasını engelleyecek şekilde atılmamalıdır. Kömür kalorifer ızgarası üzerine düzgün durmalıdır. Kalorifer kazan boruları ve bacası her yıl temizlenmelidir.

SOBA KULLANIRKEN DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR

Soba ve Kömür ile İlgili Hususlar

1. Kömüre göre yakma sistemi/soba seçilmelidir.

2. İthal kömür yanma için yüksek ısı ister; bu yüzden, yanma bölgesi ateş tuğlalı döküm sobalar tercih edilmelidir. Tuğlasız sobalar ısıyı hemen dışarı verdiğinden yetersiz ısınmanın yanı sıra eksik yanma nedeni ile zehirleyici karbon monoksit oluşumuna neden olabilir.

3. Soba yanarken yanma havası ve duman klapeleri kapatılmamalıdır.

4. Sobanın havalandırma sistemi, yanma için yeterli oksijeni sağlamalıdır.

SOBA YAKARKEN DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR:

Soba ve kömürle ilgili önlemler:

-Kömüre göre yakma sistemi/soba kullanılmalıdır,

-İthal kömür yanma için yüksek ısı ister; bu yüzden ,yanma bölgesi ateş tuğlalı döküm sobalar tercih edilmelidir (Tuğlasız sobalar ısıyı hemen dışarı verdiğinden yetersiz ısınmanın yanı sıra eksik yanma nedeniyle zehirleyici karbon monoksit oluşumuna neden olur)

-Soba yanarken yanma havası ve duman klapeleri kapatılmamalıdır,

-Sobanın havalandırma sistemleri,yanma için yeterli oksijeni sağlamalıdır,

-Soba üstten yakılmalı/tutuşturulmalı ve üzerine hiçbir kömür ilavesi yapılmamalıdır,

-Soba verimli yanma için en fazla 2/3 oranında kömürle doldurulmalıdır,

-TSE belgeli sobalar alınmalıdır,

-Soba ve borularda sızdırma sorunu ve delikler olmamalıdır.

Baca ve Borularla ilgili önlemler:

-Soba duvardan en az 50 cm uzakta kurulmalıdır.Böylece boru ve bacada katran oluşumu ve tıkanma önenebilir,

-Soba boruları mümkün olduğunca kısa ve düşey doğrultuda olmalıdır.Yatay borular bacaya hafif bir eğimle döşenmelidir,

-Baca yılda en az iki kez temizlenmelidir,

-Fazla dirsek ve borudan kaçınılmalıdır.Böylece tıkanma ve sızma olasılığı azalır,

-Boru ucunu bacaya fazla sokulup tıkanması önlenmelidir,

-Baca temiz ve çatıdan 1m. Yüksekte olmalı ve çıkan gazların dağılabilmesi için en yakın binadan 6 m. Uzaklıkta olmalıdır.

-Baca rüzgardan fazla etkilenmeyecek şekilde iyi çekişli olmalıdır.

Kömür depolamadaki önlemler:

-Depoda havalandırma penceresi olmalı ve devamlı açık tutulmalıdır,

-Kömür kuru olmalı ve üzerine su dökülmesi önlenmelidir.

-Eski kömür yeni kömürle karıştırılmamalıdır,

-Yığın yüksekliği 1metre ve eni 5 metreyi geçmemelidir; aksi taktirde kömür kendiliğinden kızışarak için için yanabilir.

Yukarıdaki uyarılara uyulduğunda %20 yakıt tasarrufu yapılabilir, iyi ısınılır ve hem de çevreye daha az zarar verilir.Vatandaşlar yatarken sobaya üstten kömür atıp alt ve üst klape/kapakları kapatıp baca klapesini de kısmak zehirlenmeye ve ölüme davetiye çıkarmaktır. Havasız kalan sobada eksik yanma olur bacadan dışarı atılamayan zehirli karbonmonoksit gazı da odaya sızar. Karbonmonoksit renksiz, kokusuz, lezzetsiz, havadan hafif, zehirli bir gazdır. Havadaki oranı %0,1 olursa 1 saat içinde ölüme sebebiyet verebilir. Bu zehirli gaz insanı çok tatlı bir uyku verip öldürür. Karbonmonoksit, uyku halinde kandaki hemoglobinle oksijene oranla 250 kat daha iyi ve kolay birleşir. Zehirlenme olduğu zaman hemen bir sağlık kurumuna gitmek gerekir. Zehirlenme olduğu zaman yoğurt,sarımsak gibi yiyecekler verilmesi çok yanlıştır. Çünkü zehirlenme midede değildir,solumun yolu ile ilgilidir. Zehirlenen kişiye acilen Oksijen verilmelidir. İlk yapılacak tedavi budur.

Tasarım ; Eray Gönüldaş